Geografia społeczno-ekonomiczna zajmuje się przestrzennym zróżnicowaniem i wzajemnymi zależnościami występującymi pomiędzy środowiskiem geograficznym a działalnością człowieka. Bada uwarunkowania przestrzennego rozmieszczenia działalności gospodarczej oraz wzajemne zależności zachodzące pomiędzy przyrodą i gospodarującym społeczeństwem. Zajmuje się gospodarką człowieka i społeczeństwem – takimi dziedzinami jak: geografią zaludnienia, osadnictwa, zasobami naturalnymi, przemysłem, rolnictwem, transportem, usługami, handlem zagranicznym a wyniki jej badań informują o rozwoju danego państwa.

Gospodarka to całokształt działalności gospodarczej prowadzonej w danym regionie (gospodarka regionalna), kraju (gospodarka narodowa) lub na całym świecie (gospodarka światowa) polegającej na wytwarzaniu dóbr i świadczeniu usług zgodnie z potrzebami ludności.

Kraje znajdujące się w początkowej fazie rozwoju gospodarczego czerpią zyski głównie z sektora I – rolniczego. Z czasem, w miarę rozwoju przemysłu i usług, zmniejsza się jego znaczenie. Obecnie w Polsce w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie jest zatrudnionych 12% wszystkich pracujących, a odsetek ten systematycznie maleje. Przemiany gospodarcze, które zaszły w naszym kraju po 1989 roku, spowodowały szybki wzrost zatrudnienia w usługach, a zmniejszenie w rolnictwie i przemyśle.

W wyniku działalności gospodarczej powstają różnorodne dobra materialne i niematerialne. Dwa główne działy gospodarki narodowej – rolnictwo i przemysł – wytwarzają dobra materialne, tzn. konkretne produkty. W trzecim sektorze – usługi – nie wytwarza się żadnych przedmiotów materialnych.  Usługi obejmują nieprodukcyjną działalność człowieka, mają na celu zaspokojenie potrzeb innych ludzi.  Mówimy, że usługi to świadczenia jednych osób na rzecz innych. Katalog usług jest bardzo szeroki, a ich różnorodność rośnie wraz ze wzrostem gospodarczym i bogaceniem się mieszkańców.


Geografia społeczno-ekonomiczna Polski – rolnictwo.

Rolnictwo to jeden z trzech głównych działów gospodarki (poza przemysłem i usługami). Jego celem nadrzędnym jest wytwarzanie żywności. Produkcja rolna dzieli się na roślinną i zwierzęcą. Uprawa roślin dostarcza m.in. ziarna zbóż, warzyw i owoców. Dzięki hodowli zwierząt mamy przede wszystkim mięso, a ponadto mleko, jaja, tłuszcze, skóry i inne.

  • Rolnictwo to jeden z trzech głównych działów gospodarki, zajmujący się wytwarzaniem żywności na użytkach rolnych, które wchodzą w skład gospodarstw rolnych.
  • Główne rodzaje użytków rolnych to grunty orne, łąki i pastwiska oraz sady.
  • Podstawowe czynniki przyrodnicze wpływające na rozwój rolnictwa to ukształtowanie terenu, jakość gleby i klimat.
  • W Polsce rolnictwu sprzyja przewaga równinnego ukształtowania terenu i umiarkowany klimat. Jednak mało jest dobrych gleb.
  • Najważniejsze pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa to poziom agrotechniki, wielkość gospodarstw rolnych, towarowość i specjalizacja produkcji rolnej, zatrudnienie w rolnictwie, polityka rolna władz.
  • W Polsce wciąż jeszcze za dużo jest małych gospodarstw niskotowarowych – dominują one na wschodzie kraju.
  • Polscy rolnicy otrzymują dopłaty bezpośrednie z Unii Europejskiej, dzięki którym działalność rolnicza może być opłacalna.
  • Rolnictwo ekologiczne rozwija się głównie w krajach bogatych, choć także i w Polsce.

Przydatne linki;



Geografia społeczno-ekonomiczna Polski – przemysł.

Przemysłekon. dział nierolniczej produkcji materialnej, w którym wydobywanie zasobów przyrody oraz ich przetwarzanie w dobra zaspokajające potrzeby ludzi jest prowadzone w dużych rozmiarach, przy zastosowaniu podziału pracy i przy użyciu maszyn (do przemysłu nie zalicza się rzemiosła i budownictwa). [Internetowa encyklopedia PWN]

Kilkusetletni rozwój przemysłu na świecie pozwolił zakwalifikować poszczególne rodzaje działalności przemysłowej do określonych branż. Poniższy schemat przedstawia tylko niektóre, ważniejsze z nich. [Branżowy podział przemysłu – Przemysł – Wikipedia, wolna encyklopedia]

Przemysł to jedna z trzech głównych gałęzi gospodarki narodowej (obok rolnictwa i usług). Obejmuje produkcyjną działalność człowieka prowadzoną na dużą skalę z wykorzystaniem maszyn i siły rąk ludzkich. Ma na celu wytworzenie dóbr materialnych poprzez pozyskanie i przetworzenie zasobów środowiska naturalnego – w związku z tym dzieli się na przemysł wydobywczy i przetwórczy.



  • Początki rozwoju przemysłu datowane są na koniec XVIII wieku, kiedy to Anglik J. Watt udoskonalił i wdrożył do włókiennictwa maszyny parowe. Była to tzw. pierwsza rewolucja przemysłowa.
  • Druga rewolucja przemysłowa miała miejsce na przełomie XIX i XX wieku i wiązała się z licznymi wynalazkami (np. żarówka), wykorzystującymi prąd elektryczny.
  • Trzecia rewolucja przemysłowa zaczęła się po II wojnie światowej i trwa do dziś, a jej podstawą są zminiaturyzowane technologie zaawansowane, m.in. układy scalone.
  • Na ziemiach polskich przemysł na dużą skalę zaczął się rozwijać pod koniec XIX wieku. Podstawą były najpierw surowce mineralne (np. w GOP), a potem duże miasta (Warszawa, Łódź) z zasobami siły roboczej i rynkami zbytu.
  • Po II wojnie światowej polska gospodarka była centralnie sterowana i główny nacisk położono na rozwój przemysłu ciężkiego w oparciu o górnośląski węgiel kamienny.
Tabela – okręgi przemysłowe w Polsce

Wiek powstania

Okręg

Przemysł

  Staropolski hutniczy i metalowy (później też cementowy, ceramiczny, maszynowy, zbrojeniowy)
XIX Górnośląski wydobywczy (węgiel kamienny), hutniczy (żelazo, cynk i ołów), energetyczny, maszynowy, chemiczny
Warszawski hutniczy, elektroniczny, szklarski, energetyczny, elektromaszynowy (m.in. samochodowy), chemiczny, spożywczy
Łódzki włókienniczy, odzieżowy, chemiczny, spożywczy
XX Karpacki wydobywczy (ropa naftowa), petrochemiczny i chemiczny, szklarski, maszynowy
Rzeszowski chemiczny, elektromaszynowy, szklarski, lotniczy
Lubelski wydobywczy (węgiel kamienny), chemiczny, cementowy, elektromaszynowy (samochodowy), spożywczy
Legnicko – Głogowski wydobywczy, hutniczy, metalowy (miedź, srebro), elektromaszynowy (samochodowy)
Bełchatowski wydobywczy (węgiel brunatny), energetyczny
Koniński wydobywczy (węgiel brunatny), energetyczny
Wrocławski elektromaszynowy (m.in. wagonowy, samochodowy, AGD), metalowy, energetyczny, spożywczy
Poznański maszynowy, elektromaszynowy (samochodowy) chemiczny, elektroniczny, meblarski, spożywczy
Bydgosko-toruński chemiczny, włókienniczy, elektroniczny, maszynowy, spożywczy
Gdański stoczniowy, petrochemiczny, elektromaszynowy, energetyczny, elektroniczny
Szczeciński stoczniowy, chemiczny, elektromaszynowy, energetyczny, spożywczy
Sudecki wydobywczy (węgiel brunatny, surowce skalne, dawniej też węgiel kamienny), energetyczny, lekki, spożywczy, farmaceutyczny, ceramiczny, elektromaszynowy
  • W 1989 roku przeszliśmy na gospodarkę rynkową i w związku z tym:
    • wiele nierentownych zakładów przemysłowych zostało zlikwidowanych, a pozostałe musiały poddać się restrukturyzacji i prywatyzacji;
    • zmniejszyło się wydobycie większości surowców mineralnych, a także ogólna wartość produkcji przemysłowej;
    • do upadku zakładów przemysłu lekkiego i elektronicznego w dużym stopniu przyczynił się napływ tanich towarów chińskich;
    • dzięki m.in. inwestorom zagranicznym pojawiło się wiele nowych firm przemysłowych, zwłaszcza w Specjalnych Strefach Ekonomicznych;
    • stale spada rola wiodącego niegdyś przemysłu ciężkiego, a rozwijają się inne branże, np. produkcja artykułów gospodarstwa domowego.

 


Od połowy lat 90. XX wieku wartość produkcji przemysłowej w Polsce systematycznie wzrasta. Początkowo był to wzrost powolny, a w latach 2000-2002 wystąpiła nawet pewna stagnacja. Potem jednak zaczął się intensywny rozwój naszego przemysłu, co związane było m.in. z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej – otworzyły się dla nas nowe rynki zbytu, a do kraju szerszym strumieniem płynął kapitał zagraniczny. W latach 2008-2009 kryzys ogólnoświatowy wpłynął na spowolnienie rozwoju gospodarczego także i w Polsce. Ale ostatnio znów wyraźnie widoczna jest silna tendencja wzrostowa.

Rosnąca wartość ogólna produkcji przemysłowej nie oznacza wzrostu jej udziału w PKB (produkcie krajowym brutto). Niekiedy było wręcz przeciwnie, np. pod koniec lat 90. XX wieku udział ten spadał – był to skutek intensywnego rozwoju usług, co podnosiło ogólną wartość PKB. Obecnie przemysł w Polsce rozwija się w mniej więcej takim samym tempie jak cała gospodarka, toteż jego udział w PKB ustabilizował się na poziomie nieco ponad 30%.



Na wzrost wartości produkcji przemysłowej w Polsce pracują setki firm. Corocznie układane są rankingi tych firm, by pokazać, które z nich osiągają najwyższe przychody i zyski, które zatrudniają najwięcej pracowników. Daje to pewien ogólny obraz najlepiej rozwijających się gałęzi przemysłu. Mapa poniżej pokazuje, iż najbardziej uprzemysłowiona jest Polska Południowa i Centralna oraz duże miasta.

 Największe firmy przemysłowe w Polsce – 2012 r. – [Źródło: www.epodreczniki.pl]

[Źródło: www.epodreczniki.pl]


Przydatne linki: